Gaz odası veya atmosferik fümigasyon odaları; aslında istenilen zaman müddetince gaz geçirmez hale getirilebilen değişik malzemelerden inşa edilmiş hücrelerdir. Sabit veya portatif olabilirler. Kapı, pencere ve duvarlar gaz geçirmez şekilde inşa edilmelidir. Bunun için metal levha, kontrplak ve birbirine geçme tahtalar kullanılabilirse de, amaca en uygun olanı betonarme şeklinde inşa edilenlerdir. Daha ziyade tatbikatta bu tip gaz odaları kullanıldığından bunların özelliklerinden kısaca bahsedilmesinde yarar vardır.
Gaz odalarının ebadı ihtiyaç ve imkâna göre ayarlanır.
Örneğin; 30 m3’lük oda ebadı 3 x 4 x 2,5 m
50 m3’lük oda ebadı = 4 x 5 x 2,5 m 100 m3’lük oda ebadı = 5 x 8 x 2,5 m olarak düşünülebilir. Fümigasyonun etkinliği bakımından odaların yüksekliği 2,80 m’ yi geçmemelidir. Tütün, pamuk, fındık gibi havaleli ürünler için daha yüksek ve büyük hacimde fümige odaları inşa edilebilir.
Beton fümigasyon odalarında tavan, taban ve kolonlar betonarme olup duvarlar 1- 1,5 tuğla kalınlığında örülmelidir. Odaların iç yüzeyleri isi yalıtımı bakımından cam pamuğu veya benzeri maddelerle kaplanmalıdır. Tavan ve duvarlar bu isi yalıtım maddesi üzerine harçla sivanıp üzeri 2 kat eritilmiş katran veya benzeri madde ile kaplanmalıdır. Gerekli görüldüğünde üzerine açık renk yağlıboya sürülebilir. Oda tabanı ağır yüklerde çatlamayacak kalınlıkta bol çimentolu beton veya mozaik betonla yapılıp yüzeyin parlatılması uygundur.
Atmosferik fümigasyon odalarında karşılıklı iki kapı bulunabileceği gibi tek kapı da olabilir. Kapı boyutları asgari 1,20 x 1,80 m olmalıdır. Forklift kullanılacak ise bu boyutlar genişletilebilir. Fümigant sızmasını önlemek için kapı kenarlarına ve kasaya asgari 2,5 cm genişlikte lastik contalar konmalıdır. Fümigantin lastiğe olan zararı dikkate alınarak gerektiğinde contalar değiştirilmelidir. Kapılar öncelikle demirden veya bütün yüzeyi galvanizli saçla kaplanmak şartı ile sağlam keresteden yapılmalıdır.
Kapi menteşelerinin betona tespit edilerek kapının gaz kaçağına meydan vermeyecek şekilde sıkıca kapanmasını sağlayacak tarzda donanımı sağlanmalıdır. Kapının üst kenarına yakın boy hizasındaki yere 20 x 30 cm ebadında bir gözetleme penceresi konulmalıdır. iç kısmına da bir termometre yerleştirilmelidir. Bunun için içeri 5 mm kalınlıkta düz cam kullanılacak ve cam kenarlarının izolasyonu sağlanacaktır. Pencerenin iç kısmına bir termometre muhafaza yeri yapılacaktır. Fümigasyon odasının konumuna göre şartlar müsait ise fümige edilen ürünleri tekrar bulaşık sahaya sokmamak için her fümigasyon odasında karşılıklı iki kapı olmalıdır. Yer müsait değilse tek kapıda olabilir.
Soğuk mevsimde fümigasyon odalarının, sıcaklığın fümigasyon süresince istenilen derecenin altına düşmemesini sağlayacak şekilde bir ısıtma sistemi ile donanımı yapılmalıdır.
Genellikle bina dışında yapılmış fümigasyon odaları başta olmak üzere, istenilen fümigasyon sıcaklığının temin edilemediği soğuk havalı kış günlerinde bir isitma işlemi gerekmektedir. Bu isitma sıcak sulu veya buharlı kaloriferli sistemlerle olabileceği gibi elektrikli radyanlarla da olabilir. Çıplak telli elektrikli Isıtıcı konulmuşsa fumigant verilmeye başlamadan önce bu mutlaka kapatılmalıdır. Kapatılmadığı taktirde methyl bromide uygulamalarında, methyl bromide hidrobromik aside dönüşerek ciddi zararlara neden olabilir.
Odaya verilecek fümigantin özelliğine göre gaz verme sistemi monte edilmelidir. Fümigasyon işlemi ile en etkili sonucu alabilmek için verilen fümigantin her tarafa çok çabuk ve homojen dağılımını sağlamak gerekir. Bu sonucu da temin etmek için odaya ihtiyaca uygun biçimde vantilasyon sistemi yerleştirilmelidir. Fümigasyon sonunda oda içindeki gazı 3-5 dakikada dışarı atacak güçte aspiratör konulmalıdır. Bu aspiratörün çıkış borusunun depo veya işletme çatısından en az 4 m yüksekte olması gerekir. Genel olarak methyl bromide gibi havadan ağır olan gazların tahliyesini temin için, emiş borusu asgari 20 cm çapında olmalı ve kapının karşı köşesine tabandan ortalama 30 cm yükseklikte yerleştirilmelidir. Aspirasyon ve vantilasyon sistemi aynı motor gücünden istifade edilerek birleştirilebilir.
Atmosferik fümigasyon odaları, gerek yükleme ve boşaltma anındaki gerekliliği ve gerekse oda içinin görülebilmesi açısından bir aydınlatma sistemi ile donatılmalıdır. Ayrıca kazalara engel olabilmek için fümigant vermeye başlamadan önce yakılan kırmızı bir ikaz lambasının kapı üzerine konması ve fümigasyon sorumluları dışındakilerin bu lambayı fümigasyon işlemi süresince kapatmalarını önlemek için de anahtarının veya kapatma tertibatının fümigasyon odasının içinde muhafaza edilmesi uygundur. Buna mukabil vantilasyon, aspirasyon ve aydınlatma sistemlerinin çalıştırılması için gerekli kumanda düzeninin, fümigasyon odasının dışına monte edilmesi gerekir.
Fümigasyon odalarında kullanılan tüm elektrik sistemi ve sisteme bağlı elektrikli aletlerin isinmaya ve gazın kötü etkilerine karşı korunmuş ve kıvılcım üretmeyecek şekilde yapılmış olmaları gerekir.
Fümigasyon dağıtım sistemi odanın tavan kısmına monte edilecektir. Fumigant dağıtım düzenindeki bakır boru 8 mm.dış çapında olacaktır. Bakır boru yerine plastik hortum kullanılacak ise bunun dış çapı 13 mm, iç çapı 6-7 mm olmalıdır. Dağıtım düzenindeki püskürme memelerinin (deliklerinin) adedi 50 m3’e kadar odalarda 4, 100 m3’e kadar odalarda 6 adet olmalıdır. Boruların odada kalan en uç kısmı kapatılmalıdır. İlaç verme aygıtları (Kutu açacağı, Aplikatör, Terazi vs.) odanın dışında olmalıdır. Fümigantın emtiaya direk temasını önlemek için meme uçlarına veya delik altlarını buharlaştırma kabı monte edilecektir. Fümigant dışarıdan isitma kabı kullanılarak buharlaştırılmış olarak veriliyorsa püskürtme memesine ve buharlaştırma kabına gerek yoktur. Fümigasyon başka bir fümigantla yapılacaksa fümigantın özelliğine ve kullanım şekline göre ilaç verme düzeni hazırlanır.
Methyl bromide gibi havadan ağır fümigantlar kullanıldığında vantilasyon sistemi fümigasyon odalarında verilen fümigantın kısa sürede odanın her noktasına homojen şekilde dağılmasını temin için seyyar veya sabit vantilatör tertibatları yapılacaktır. 50 m3’e kadar 30 cm. çaplı vantilatör püskürtme memelerine dönük olarak yan duvarlardan birisine monte edilecektir. 100 m3 ve daha büyük hacimlerde ise aynı çapta iki vantilatör, biri tavana yakın bir köşeye, diğeri tabana yakın karşı köşeye karşılıklı monte edilecektir. Vantilatör kumanda düğmeleri fümige odası dışında bulunacaktır. En ideali vantilasyon ve aspirasyon sisteminin aynı motor gücüyle yönlendirmektir. Böyle düşünüldüğünde fümigantlar hava- gaz karışımı olarak üstten verilecek, aspirasyon ise alttaki emiş borusuyla sağlanacaktır.
Gazlama Odalarında Atmosferik Fümigasyonun Teknik Şartları
a) Gazlama odaları Bakanlıkça yukarıda belirlenen teknik şartlara uygun olmalıdır.
b) Atmosferik fümigasyonda gaz odasının sıcaklığı, belirlenen doz ve süre için geçerli olan sıcaklığın altına düşürülmemelidir.
c) Havadan ağır fümigantlarla yapılacak uygulamalarda fümige edilecek madde, oda veya hücre hacminin dörtte üçünü geçmemelidir. Fümige edilecek madde ızgara üzerine istiflenmelidir.